Οι νέοι θα μιλήσουν! Και τότε η φωνή της θα είναι πικρή και αμείλικτη.

Ψύχραιμη ματιά

Επιμέλεια: Βασίλης Αλεξίου, Φιλόλογος [1]

                                                                                       

Αφόρμηση για το κείμενο που ακολουθεί πιο κάτω μού έδωσε το μικρό κείμενο, που δημοσιεύεται καθημερινά στη 2^η σελίδα της εφημερίδας, και πιο συγκεκριμένα την περασμένη Πέμπτη (8/6). Έλεγε επί λέξει τα εξής: «Από προχθές το πρωί, πολιτικοί και πολιτικολογούντες σε κεντρικό ή τοπικό επίπεδο, σπεύδουν με δημόσιες δηλώσεις ή αναρτήσεις στα social media, να στείλουν τις ευχές τους στα νέα παιδιά που ξεκίνησαν τη μάχη των Πανελληνίων Εξετάσεων. Ευχές συνηθισμένες, παρωχημένες, χαζοχαρούμενες, στα όρια του βαθέως χασμουρητού. Ευχές που επιβεβαιώνουν την παντελή απουσία επίγνωσης της τρέχουσας κοινωνικής πραγματικότητας, από το πολιτικό σύστημα που, υποτίθεται ότι… θα μας βγάλει από την κρίση. Μια ευχή, εκτός από την αυτονόητη περί καλής επιτυχίας, θα έπρεπε να συνοδεύει σήμερα τους υποψηφίους των Πανελληνίων Εξετάσεων: Τους… βλέπετε, τους πολιτικούς που σας στέλνουν τις ευχές τους; Να μην τους μοιάσετε. Να γίνετε… το αντίθετο από αυτούς. Για να έχει η Ελλάδα εθνικό μέλλον.»

Πολύ χάρηκα την ευθύτητα του κειμένου. Και βλέποντας το θέμα γενικότερα, αναδημοσιεύω με διάθεση παραινετική προς τους πολιτικούς του τόπου μας το παρακάτω κείμενο, διασκευασμένο από μένα. Το έγραψε με διάθεση αυτοκριτικής ο Σερραίος Πέτρος Μώραλης, φιλόλογος καθηγητής και πολιτικός πριν από 20 χρόνια[2]. Άλλαξε κάτι από τότε, φίλοι μου; Διαβάστε το κείμενο και βγάλτε τα συμπεράσματά σας.

Οι νέοι θα μιλήσουν! Και τότε η φωνή της θα είναι πικρή και αμείλικτη.

Ο νέος άνθρωπος έχει ανάγκη από πρότυπα συμπεριφοράς, για να τα μιμηθεί, για να παραδειγματιστεί, για να φιλοδοξήσει να τα φθάσει και ίσως να τα ξεπεράσει ο ίδιος. Η συμπεριφορά της παλιάς γενιάς προς τη νέα είναι αυτή που θα διδάξει τη νεολαία. Ποια, όμως, παραδείγματα και ποια εμπειρία παραδίδει η ώριμη γενιά στην καινούργια, ώστε να τη συγκλονίσει, να τη συνεγείρει, να της εμπνεύσει τη συμμετοχή στην πολιτική και την ομορφιά της αυθόρμητης συμπεριφοράς;

Ο αγνός κόσμος των νέων, λεύτερος από ευθύνες του παρελθόντος, φλέγεται από την αναζήτηση της αλήθειας και την πραγμάτωση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Πιστεύει στα πανανθρώπινα οράματα της ειρήνης, της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης, της ισότητας, ζητάει αξιοκρατία, επιδιώκει διανθρώπινες σχέσεις με την υπεύθυνη γενιά και ενδιαφέρεται για τη ζωή και το μέλλον.

Και ο κόσμος των μεγάλων, των παλαιών, πώς συμπεριφέρεται; Διαλαλεί βεβαίως την αξία της ειρήνης, αλλά σε κάθε ευκαιρία επιδίδεται στο εμπόριο όπλων. Διαλαλεί την αξία της δημοκρατίας και ταυτόχρονα αποδέχεται διάφοροι τυχοδιώκτες και τυχάρπαστοι να μπορούν με κάθε άνεση ερήμην του λαού, να φαλκιδεύουν την ψήφο με ξεδιάντροπες αποστασίες και να διδάσκουν ότι ο αριβισμός γίνεται πλέον εξουσιαστής σκέψεων και πράξεων. Διαλαλεί την αξία της δικαιοσύνης, αλλά οι νέοι βλέπουν αυτή η αξία να χρησιμοποιείται ξεδιάντροπα, ανενδοίαστα, για να εξοντωθούν πολιτικοί αντίπαλοι, να σπιλωθούν υπολήψεις, να εξουδετερωθούν αντίπαλες πολιτικές δυνάμεις. Διαλαλεί ο κόσμος των μεγάλων την αξία της ισότητας και οι νέοι παρατηρούν ότι την προορίζουν και την περιορίζουν μονίμως μόνο για τους κομματικούς οπαδούς τους. Διαλαλούν την αξία της αξιοκρατίας οι μεγάλοι, αλλά με απόλυτη προτεραιότητα επιδίδονται σε εύνοιες προς κομματικούς ημετέρους και διωγμούς αντιπάλων.

Κατέβασε η κοινωνία των μεγάλων, με τη συμπεριφορά της την αλήθεια τόσο χαμηλά που δεν είναι πια δυνατόν να λατρευτεί και να αποτελέσει ρυθμιστή της ζωής μας, όπως ζητάει η νεολαία. Ο φαρισαϊσμός και η κοινωνική αδικία κυριαρχούν στην κοινωνία και στην πολιτική με ευθύνη των μεγάλων, γι' αυτό και ένα αίσθημα κενού, άσκοπου και αβέβαιου, διακατέχει τη νέα γενιά του τόπου μας. Όσο για την πολιτική, υποχρεώνει τους νέους να «ανήκουν κάπου», φυλακίζοντας τα όνειρα και τις φιλοδοξίες τους, τους ζητάει να υπηρετούν όχι το σύνολο αλλά το τμήμα του, όχι ιδέες αλλά πρόσωπα. Γιατί σήμερα πίσω από κάθε ιδέα υπάρχει ένα πρόσωπο. Και πίσω απ' αυτό, το συμφέρον. Οι μεγάλοι λοιπόν, οι παλαιοί, που αποτελούμε την κοινωνική, πολιτική και οικονομική πραγματικότητα, παραδίνουμε τελικά στους νέους έναν τρόπο ζωής με δείκτη αποκλειστικό την ηθική του κέρδους, της κοινωνικής προβολής, με κάθε θεμιτό ή αθέμιτο τρόπο, της δίψας για εξουσία που χαρακτηρίζουν τη νεοελληνική κοινωνία σήμερα.

Αυτό το «στίγμα» της κοινωνίας μας, με τα χαρακτηριστικά που τη φτιάξαμε, είναι αποκρουστικό για τη νεολαία. Γι' αυτό και αρνείται η νέα γενιά να παραλάβει αυτή την κοινωνία και να τη συνεχίσει. Γι' αυτό και προς το παρόν αντιδρά με την αποστασιοποίηση της από την πολιτική ζωή. Δεν αποδέχονται οι νέοι -και δίκαια- μια κοινωνία που ζητάει την αρετή από άλλους αλλά όχι από τον εαυτό της, που διδάσκει τον αυτοσεβασμό και δεν τον ασκεί η ίδια, που υμνεί την αλήθεια αλλά έχει ως νόμο το ψεύδος, που κηρύττει αξίες και τις προδίδει στην πρώτη ευκαιρία. Και δεν αποδέχεται η νεολαία κάποιοι να τη βλέπουν απλώς και μόνο ως ανεξάντλητη πηγή αγωνιστών ή ως πιόνι για τα πολιτικά τους παιγνίδια. Όταν όμως τα είδωλα -όλα τα είδωλα- γκρεμίζονται και διαλύονται στην ανυποληψία, τότε κάτι βαθύ και μεγάλο καταρρέει και συντρίβεται στη συνείδηση της νεολαίας.

Έφτασε, λοιπόν, πια η έσχατη ώρα! Η ώρα που η κοινωνία των μεγάλων, η Πολιτεία και οι πολιτικοί φορείς, να σκεφτούν τη νεολαία που ζητάει όραμα, έμπνευση, αλήθεια και ουσία. Να αγγίξουν με προσοχή και με δέος τα προβλήματα της. Δε θα συνεχίσει για πολύ να αποτελεί το ον της σιωπής η νεολαία, η μοναδική μας ελπίδα. Θα μιλήσει και τότε η φωνή της θα είναι πικρή και αμείλικτη.

---

[1]  Ο κ. ΑΛΕΞΙΟΥ αρθρογραφεί κάθε Πέμπτη και Κυριακή στην εφημερίδα της Καρδίτσας «Πρωινός Τύπος». (Για τυχόν επισημάνσεις, παρατηρήσεις, επικοινωνία  κ.τ.λ: vaalexiou@yahoo.gr)

[2] Υπήρξε μάλιστα από τους λίγους πολιτικούς που προσπάθησε «κάτι» να αλλάξει στην Παιδεία, όταν διατέλεσε υφυπουργός Παιδείας επί μια πενταετία στις εναλλασσόμενα κυβερνητικά σχήματα  του Ανδρέα Παπανδρέου.

Στο δάσκαλό μου με αγάπη (Β’ Μέρος)

Ψύχραιμη ματιά

 Επιμέλεια: Βασίλης Αλεξίου, Φιλόλογος [1]

Με αφορμή τη λήξη της σχολικής χρονιάς θα ήθελα να γράψω ένα κείμενο, προσθέτοντας πολλά προσωπικά στοιχεία. Να μην εκθέσω μόνον τις απόψεις μου, αλλά συγχρόνως να τις επενδύσω με τη χροιά του συναισθήματος που πηγάζει από γεγονότα που έχω βιώσει. Το κείμενο θα μπορούσε να έχει υποτίτλους: «Δάσκαλος - μαθητής - Σχέση μαγείας - Δούναι και λαβείν - Αισθήματα - Επιρροές ζωής». Θα πατήσω πάνω σε αυτές τις ενδείξεις και επιτρέψτε μου να τις αναπτύξω σήμερα με κάποια άλλη γραφή. Ξεκινώ.

Στο δάσκαλό μου με αγάπη (Β’ Μέρος)

Στη ζωή μας υφαίνουμε πολλούς δεσμούς. Ένας, όμως, ξεχωριστός δεσμός είναι αυτός που σφυρηλατείται μεταξύ δασκάλου και μαθητή. Στο μυαλό μας πάντα έχουμε τα λόγια που είπε ο Μ. Αλέξανδρος αναφερόμενος στον Αριστοτέλη: «Στους γονείς μου οφείλω το ζην, αλλά στον δάσκαλό μου το ευ ζην». Βεβαίως αναφερόμαστε σε δασκάλους δοτικούς, αληθινούς παιδαγωγούς, που θέλουν να δώσουν, να προσφέρουν, να διδάξουν, να καθοδηγήσουν, να διαπλάσουν. Από αυτούς τους εκπαιδευτικούς το παιδί σίγουρα θα πάρει, θα μάθει, θα καθοδηγηθεί.

Υπάρχουν μαθητές που στην καλύτερη περίπτωση δεν έχουν να θυμηθούν τίποτε από τους διδασκάλους τους και στην χειρότερη νιώθουν αποστροφή για ό,τι έχει σχέση με το σχολείο. Στην περίπτωση αυτή έχει συντελεσθεί πολύ κακό. Υπάρχουν, όμως, και αυτοί που είχαν την τύχη να συναντήσουν έναν- έστω- ξεχωριστό δάσκαλο, ο οποίος σφράγισε την μετέπειτα ζωή τους με τον πλέον θετικό τρόπο.

Στο 2^ο Λύκειο[2] έχουν ξεχωρίσει μέσα μου τρεις εκπαιδευτικοί, όλοι τους φιλόλογοι[3]: ο κ. Φώτης Τσίπρας, που μου δίδαξε με την παρουσία του την αγωνιστικότητα[4]. Ο κ. Δημήτρης Μαρκούτης το ρομαντισμό και τον ουτοπισμό, απαραίτητα στοιχεία για έναν έφηβο. Μ' έμαθε να κάνω αναλύσεις στην μελοποιημένη ποίηση και οι σημερινοί μαθητές μου ξέρουν να αναλύουν ένα ποίημα, να το μετατρέπουν σε διήγημα ή να βάζουν δικό τους τέλος, δίνοντας στο έργο καινούριες προεκτάσεις, ψάχνοντας για την ουσία και μη μένοντας στο προφανές. Και τέλος η φιλόλογος κα. Μαίρη Πέτσα[5], που την είχα στο αγαπημένο μου μάθημα, την Ιστορία. Επειδή ήμουν από φτωχή οικογένεια, με βοηθούσε επιπλέον και συντέλεσε τα μέγιστα να περάσω στο Ιστορικό τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής Ιωαννίνων! Σήμερα βοηθώ άοκνα και αφειδώς όσους μαθητές ζητούν τη βοήθεια μου.

Τέλος, αναφέρω εκ νέου δύο καθηγητές του φροντιστηριακού χώρου, τον κ. Βασίλη Κάμπα και τον κ. Ιωάννη Σελούντο, για τους οποίους έχω γράψει ξεχωριστά κείμενα[6].

Είμαι τυχερός, γιατί έχω γευτεί το νέκταρ της μοναδικής σχέσης δασκάλου - μαθητή. Τώρα είμαι ο ίδιος δάσκαλος. Οι εκπαιδευτικοί είμαστε ευλογημένοι, γιατί αντλούμε νιάτα και αισιοδοξία από τους μαθητές μας. Τους προσφέρουμε γνώσεις, μας προσφέρουν δροσιά! Όσα χρόνια και αν περάσουν η ευλογημένη σχέση καθηγητή- μαθητή, δεν ξεπερνιέται ποτέ. Αρκεί να έχει δομηθεί γερά... Τότε δεν υπάρχει φόβος να φθαρεί στο πέρασμα των χρόνων...

Στους ανθρώπους που μας έχουν κάνει ανώτερους πνευματικά οφείλουμε αιώνια ευγνωμοσύνη. Εάν τους δούμε στον δρόμο να τους σφίξουμε στην αγκαλιά μας. Από πείρα το λέω: Δεν φαντάζεστε τι σημαίνει για το δάσκαλο να τον δει ο παλιός μαθητής του στο δρόμο και να τρέξει καταπάνω του φωνάζοντας: «Κύριε - Κυρία, εσείς; Τι κάνετε; Ποτέ δεν σας ξεχνώ...».

---

[1]  Ο κ. ΑΛΕΞΙΟΥ αρθρογραφεί κάθε Πέμπτη και Κυριακή στην εφημερίδα της Καρδίτσας «Πρωινός Τύπος». (Για τυχόν επισημάνσεις, παρατηρήσεις, επικοινωνία  κ.τ.λ: vaalexiou@yahoo.gr)

[2] Όσο αφορά το Δημοτικό και το Γυμνάσιο έγραψα στο φύλλο της  Κυριακής 4/6, σελ. 3.

[3] Είτε επειδή σε αυτά τα μαθήματα είχα κλίση είτε επειδή είχα πάρει καλές βάσεις από την κα. Καραπάνου στο Γυμνάσιο και κ. Δανιήλ στο Δημοτικό.

[4] Κυνηγημένος για τις πολιτικές του ιδέες στις «δύσκολες» εποχές, εμφυσούσε την επιμονή και την επιμονή στους μαθητές του.

[5] Είναι η μόνη εκπαιδευτικός στα λυκειακά μου χρόνια που δεν ξέρω απολύτως τίποτα για την μετέπειτα πορεία της. Το βέβαιο είναι πως , αν ζει, δε κατοικεί στην Καρδίτσα. Γι’ αυτό, αν κάποιος φίλος αναγνώστης ξέρη κάτι, ας επικοινωνήσει μαζί μου.

[6] Στις 26 και 30/6 2016, αντίστοιχα σελίδα 3).

Στον δάσκαλό μου με αγάπη (Α’ Μέρος)

Ψύχραιμη ματιά

 Επιμέλεια: Βασίλης Αλεξίου, Φιλόλογος [1]

Με αφορμή τη λήξη της σχολικής χρονιάς θα ήθελα να γράψω ένα κείμενο, προσθέτοντας πολλά προσωπικά στοιχεία, τα οποία πιστεύω πως με τον έναν ή τον άλλο τρόπο εκφράζουν και πολλούς από εσάς, φίλοι μου αναγνώστες. Να μην εκθέσω, δηλαδή, μόνον τις απόψεις μου, αλλά συγχρόνως να τις επενδύσω με τη χροιά του συναισθήματος που πηγάζει από γεγονότα που έχω βιώσει. Το κείμενο- που θα μπορούσε να έχει υποτίτλους: «Δάσκαλος - μαθητής - Σχέση μαγείας - Δούναι και λαβείν - Αισθήματα - Επιρροές ζωής»- θα δημοσιευθεί σε δύο μέρη για την οικονομία του χώρου που φιλόξενα μου παραχωρείται από τον Π.Τ.. Θα «πατήσω» πάνω σε αυτές τις ενδείξεις και επιτρέψτε μου να τις αναπτύξω σήμερα με κάποια άλλη γραφή. Ξεκινώ.

Στον δάσκαλό μου με αγάπη (Α’ Μέρος)

Στη ζωή μας υφαίνουμε πολλούς δεσμούς. Ένας, όμως, ξεχωριστός δεσμός είναι αυτός που σφυρηλατείται μεταξύ δασκάλου και μαθητή. Στο μυαλό μας πάντα έχουμε τα λόγια που είπε ο Μ. Αλέξανδρος αναφερόμενος στον Αριστοτέλη: «Στους γονείς μου οφείλω το ζην, αλλά στον δάσκαλό μου το ευ ζην». Βεβαίως αναφερόμαστε σε δασκάλους δοτικούς, αληθινούς παιδαγωγούς, που θέλουν να δώσουν, να προσφέρουν, να διδάξουν, να καθοδηγήσουν, να διαπλάσουν. Από αυτούς τους εκπαιδευτικούς το παιδί σίγουρα θα πάρει, θα μάθει, θα καθοδηγηθεί.

Υπάρχουν μαθητές που στην καλύτερη περίπτωση δεν έχουν να θυμηθούν τίποτε από τους διδασκάλους τους και στην χειρότερη νιώθουν αποστροφή για ό,τι έχει σχέση με το σχολείο. Στην περίπτωση αυτή έχει συντελεσθεί πολύ κακό. Υπάρχουν, όμως, και αυτοί που είχαν την τύχη να συναντήσουν έναν- έστω- ξεχωριστό δάσκαλο, ο οποίος σφράγισε την μετέπειτα ζωή τους με τον πλέον θετικό τρόπο.

Ο γράφων έχει να θυμηθεί απ' το Δημοτικό Σχολείο του Παλαιοκκλησίου Καρδίτσας, έναν θαυμάσιο δάσκαλο ονόματι Βενέδικτο Δανιήλ. Με τον υπέροχο τρόπο του έγινε ο αίτιος να διορθώσω τον χαρακτήρα και πλείστα πράγματα της διδασκαλικής μου πορείας, ανάγονται στο έργο αυτού του Δασκάλου. Ήταν δίκαιος. Ενθάρρυνε τους μαθητές. Τραγουδούσε, έψελνε. Ερχόταν στο χωριό από την πόλη με το ποδήλατό του- το οποίο αυθαιρέτως χρησιμοποιώντας το, το χάλασα δυο φορές- απλός και πρόσχαρος! Τέλος είχε το θάρρος και τη γενναιότητα- ναι, ναι χρειαζόταν θάρρος και γενναιότητα- να με κάνει σημαιοφόρο, αντιμετωπίζοντας τοπικιστικές αντιλήψεις του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, μιας και, πρώτον, δεν ήμουν Παλλαιοκλησιώτης και, δεύτερον, ήμουν παιδί αριστερής οικογένειας, μέγα «αμάρτημα» για τα πολιτικά ήθη εκείνης της εποχής!

Στο 2^ο Γυμνάσιο[2] έχουν ξεχωρίσει μέσα μου τέσσερις εκπαιδευτικοί: ο βιολόγος Κάκκος Δημήτρης που μου δίδαξε με την παρουσία του την πραότητα[3]. Ο θεολόγος Καλογερόπουλος Χρήστος[4] την υπομονή και την ανεκτικότητα. Η καθηγήτρια της Οικιακής Οικονομίας κα. Περγαντή Ευθ. που μας μάθαινε σπουδαία πράγματα για την υγιεινή, άσχετα, αν εμείς τότε δεν καταλαβαίναμε τη χρησιμότητά τους. Και τέλος η φιλόλογος κα. Καραπάνου Στ.[5], που την είχα σε όλα τα φιλολογικά μαθήματα του γυμνασίου και τα τρία χρόνια! Μ' έμαθε να κάνω αναλύσεις και οι σημερινοί μαθητές μου ξέρουν να αναλύουν ένα ποίημα, να το μετατρέπουν σε διήγημα ή να βάζουν δικό τους τέλος, δίνοντας στο έργο καινούριες προεκτάσεις, ψάχνοντας για την ουσία και μη μένοντας στο προφανές.

Στους ανθρώπους που μας έχουν κάνει ανώτερους πνευματικά οφείλουμε αιώνια ευγνωμοσύνη. Εάν τους δούμε στο δρόμο να τους σφίξουμε στην αγκαλιά μας. Εάν οι αποστάσεις είναι μεγάλες να τους θυμηθούμε με ένα τηλέφωνο στη γιορτή τους ή σε κάποια άλλη σημαντική, χρονική στιγμή...

Συνεχίζεται…

---

[1]  Ο κ. ΑΛΕΞΙΟΥ αρθρογραφεί κάθε Πέμπτη και Κυριακή. (Για τυχόν επισημάνσεις, παρατηρήσεις, επικοινωνία  κ.τ.λ: vaalexiou@yahoo.gr)

[2] Όπου τώρα Διευθυντής είναι ο κ. Νίκος Νεοχωρίτης, ο οποίος μου παράσχε για την συγγραφή του κειμένου ευχαρίστως στοιχεία από εκείνα τα χρόνια, και τον ευχαριστώ.

[3] Την οποία διέκρινα και 15 χρόνια μετά, όταν στα πλαίσια λειτουργίας Φροντιστηρίου Μέσης Εκπαίδευσης, συνεργάστηκα με την Β/θμια Εκπαίδευση του Νομού, όπου ήταν πλέον Διευθυντής!

[4] Μετέπειτα επίσκοπος Ρεντίνης με το όνομα Σεραφείμ.

[5] Είναι η μόνη εκπαιδευτικός στα γυμνασιακά μου χρόνια που δεν ξέρω απολύτως τίποτα για την μετέπειτα πορεία της. Γι’ αυτό, αν κάποιος φίλος αναγνώστης ξέρη κάτι, ας επικοινωνήσει μαζί μου.

Η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος: όταν η μάνα συνθλίβει τη ζωή του παιδιού της

Ψύχραιμη ματιά

Επιμέλεια: Βασίλης Αλεξίου, Φιλόλογος [1]

                                                                      

Η Γιορτή της Μητέρας (που γιορτάζεται κάθε χρόνο τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου) θεωρείται ένας καλός λόγος για εκδηλώσεις ειλικρίνειας για την αγάπη και την εκτίμηση που τρέφουμε προς το πρόσωπο που μας έφερε στη ζωή. Δεν αμφισβητώ τα αισθήματα και τις συγκεκριμένες εκδηλώσεις. Η συγκεκριμένη ημέρα, ωστόσο, σύμφωνα με το National Geographic, έχει πιο μελαγχολικές ρίζες. Η Γιορτή της Μητέρας, ξεκίνησε ως ημέρα μνήμης και πένθους των γυναικών που είχαν χάσει τα παιδιά τους στον πόλεμο, υπενθυμίζοντας ότι ο αγώνας μέχρι την ειρήνη είναι μακρύς. Όταν η επέτειος άρχισε να εμπορευματοποιείται, η μεγαλύτερη υποστηρίκτρια της ιδέας, Anna Jarvis εναντιώθηκε με όλα τα μέσα, καταλήγοντας να πεθάνει μόνη και χωρίς χρήματα σε ένα σανατόριο (θεραπευτήριο για ασθενείς που πάσχουν από φυματίωση ή άλλα θωρακικά νοσήματα).

Η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος: όταν η μάνα συνθλίβει τη ζωή του παιδιού της

            Το συμβάν είναι αληθινό. Το καταγράφει η Μεσσάρη Σοφία, Κλινική Ψυχολόγος & Οικογενειακή Θεραπεύτρια[2]. Της το διηγήθηκε μια πελάτισσά της ως εξής.

«Όχι, δε θέλω να το κάνω!». Ο τετράχρονος γιος μου αρνήθηκε κατηγορηματικά να σταματήσει το παιχνίδι του, για να ετοιμαστεί για φαγητό. Τον κοίταξα για λίγο και μετά έσκυψα και του είπα χαμογελώντας με γλύκα: «Έλα μικρούλη μου! Δε θα το κάνεις αυτό για τη μαμά που σ’ αγαπάει;». Κάθε αντίσταση του μικρού κατέρρευσε ως δια μαγείας κάτω από τη γλυκιά αλλά αποφασιστική συναισθηματική πίεση που του άσκησα! Η όλη σκηνή με προβλημάτισε, καθώς πίσω από την επιφανειακή μου γλύκα έκρυβα μια πρόθεση ξεκάθαρα χειριστική: Χρησιμοποίησα την αγάπη που ξέρω ότι νιώθει ο γιος μου για μένα, για να τον επηρεάσω να κάνει αυτό που θέλω.

Στο νου μου ήρθαν τότε τα λόγια ενός φίλου μου πριν από χρόνια για τον συναισθηματικό εκβιασμό που χρησιμοποιούσε η μητέρα του, για να τον ελέγχει. «Η μάνα μου ήταν πάντα σαν μια βαριά σκιά στη ζωή μου. Για πολλά χρόνια ένιωθα μόνο τη ζεστή θαλπωρή της αγκαλιάς της. Τώρα καταλαβαίνω ότι το βάρος της αγκαλιάς της με «έπνιξε»! Κάθε φορά που επιχειρούσα να κάνω κάτι δικό μου, με κοίταζε με ένα γλυκό παράπονο που έκρυβε θλίψη και αποδοκιμασία, και τότε ήξερα ότι δεν έπρεπε να το κάνω. Δεν ήθελα να την πληγώσω. Ποιος θέλει να πληγώσει την ίδια του τη μάνα!».  Ναι, ποιος θέλει να πληγώσει τη μάνα του… μόνο που η σχέση του με την μητέρα του και η αδυναμία του να της αντισταθεί είχε ουσιαστικά διαλύσει τον γάμο του.

Το σενάριο, φίλοι μου, δεν είναι τόσο ασυνήθιστο, ειδικά στην ελληνική κοινωνία. Συχνά ακούμε για δυσκολίες στη σχέση πεθεράς και νύφης, για τον έλεγχο που ασκεί η πεθερά στην νέα οικογένεια, για το γιο που δεν εναντιώνεται, για να μην την πληγώσει. Η θαλπωρή της αγκαλιάς της μάνας είναι πολύτιμη, προσφέρει την ασφαλή βάση από όπου ξεκινάμε να εξερευνήσουμε τον κόσμο.

Όμως, η ανάπτυξη του παιδιού είναι μια εξελικτική πορεία χωρισμών, μιας σταδιακής απεξάρτησης από τη μάνα. Ο πόνος των χωρισμών καθώς το σπλάχνο της, αργά αλλά σταθερά, απομακρύνεται από κοντά της είναι φυσιολογικός και δεν δημιουργεί πρόβλημα σε μια ώριμη, ψυχολογικά αυτάρκη μητέρα. Μια μητέρα, όμως, που δεν έχει μάθει– λόγω της δικιάς της αναπτυξιακής πορείας– να στέκεται στα πόδια της, γέρνει πάνω στη σχέση με το παιδί της, όπως ένας κουτσός σε ένα δεκανίκι, αποζητώντας ανακούφιση και στήριξη, για να βαδίσει στη δικιά της τη ζωή.

Δυστυχώς στην ελληνική κοινωνία η μάνα στις πλείστες των περιπτώσεων χρησιμοποιεί κάθε μέσο, ακόμη και την ίδια τη αγάπη ανάμεσα σε εκείνη και το παιδί της, για να κρατήσει το «δεκανίκι» της.  Τότε η αγάπη της μάνας από ευλογία γίνεται ασήκωτο βάρος με οδυνηρές συνέπειες για τη ζωή του παιδιού της. Είναι ένα θλιβερό παράδοξο, όταν η μάνα, η πηγή της ζωής, γίνεται σκιά που συνθλίβει τη ζωή…

---

[1]  Ο κ. ΑΛΕΞΙΟΥ αρθρογραφεί κάθε Πέμπτη και Κυριακή στην εφημερίδα της Καρδίτσας «Πρωινός Τύπος». (Για τυχόν επισημάνσεις, παρατηρήσεις, επικοινωνία  κ.τ.λ: vaalexiou@yahoo.gr)

[2] Μεσσάρη Σοφία, Κλινική Ψυχολόγος & Οικογενειακή Θεραπεύτρια, http://www.ptks.gr

Η δεύτερη ευκαιρία, ένα δώρο που προσφέρει η ζωή στη τελευταία φάση της...!

Ψύχραιμη ματιά

Επιμέλεια: Βασίλης Αλεξίου, Φιλόλογος [1]

Συνελήφθη το βράδυ της προηγούμενης Κυριακής στην Κοζάνη από αστυνομικούς 89χρονος ημεδαπός για απόπειρα αποπλάνησης παιδιών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες ο ηλικιωμένος άντρας πλησίασε την προηγούμενη ημέρα 14χρονο παιδί και του πρότεινε να του δώσει 50 ευρώ, προκειμένου ο νεαρός να πάει μαζί του στο διαμέρισμά του και να προβούν σε σεξουαλική πράξη! Ο νεαρός αρνήθηκε και αμέσως κατήγγειλε το περιστατικό στην αστυνομία, η οποία, αφού αναζήτησε τον ηλικιωμένο, τον εντόπισε και τον συνέλαβε. Ο 89χρονος οδηγήθηκε στον εισαγγελέα αλλά το πρωί αφέθηκε ελεύθερος…!

«Οι γέροι έχουν απωθημένα και θέλουν πριν φύγουν από τη ζωή να δοκιμάσουν τις φαντασιώσεις τους. Γιατί δεν μπορώ να φανταστώ πώς σ' αυτή την ηλικία- ακόμη και με τη βοήθεια της επιστήμης- θα μπορούσε να λειτουργήσει ενεργητικά τουλάχιστον, όσο και αν βρισκόταν σε καλή κατάσταση υγείας ο πορνόγερος», μου έλεγε ένας φίλος, καθώς διάβαζε την παραπάνω είδηση..

Η δεύτερη ευκαιρία, ένα δώρο που προσφέρει η ζωή στη τελευταία φάση της...!

Ειδήσεις σαν την παραπάνω είναι πια συνηθισμένες στις μέρες μας[2]. Συνηθισμένες ναι, φυσιολογικές όμως όχι. Είναι αρρωστημένα εκφυλιστικά φαινόμενα μιας παρακμιακής κοινωνίας. Γι’ αυτό σήμερα, Κυριακή, που είναι και για πολλούς από εσάς φίλοι μου, η πιο γλυκιά μέρα της εβδομάδας, νιώθω την ανάγκη να γράψω αναφορικά με το παραπάνω θέμα την υγιή, φυσιολογική, συναισθηματική σκοπιά. Και εξηγούμαι πάραυτα τι εννοώ.

Πολλοί έχουμε γλυκές παιδικές αναμνήσεις από την σχέση μας με την γιαγιά ή τον παππού μας. Η λαϊκή σοφία με το ρητό «Το παιδί του παιδιού μου δυο φορές παιδί μου» αποδίδει γλαφυρά τη δύναμη του δεσμού με τα εγγόνια, αλλά εκφράζει και μια παράδοξη αλήθεια: πολλές φορές η σχέση που αναπτύσσουν οι γιαγιάδες και οι παππούδες με τα εγγόνια τους είναι καλύτερη από εκείνη που είχαν ως γονείς με τα ίδια τους τα παιδιά. Για του λόγου το αληθές πόσοι από εμάς δεν έχουμε βιώσει έναν πατέρα απόμακρο και αυστηρό, που τώρα ως παππούς γίνεται γλυκύτατος, λέει ιστορίες και παίζει ακούραστα με το εγγόνι του; Ή μια επικριτική μητέρα που τώρα ως γιαγιά γίνεται τρυφερή και συναισθηματική;

Πώς εξηγείται, όμως, αυτή η αλλαγή στη συμπεριφορά; Ένας λόγος είναι τα νέα δεδομένα στις συνθήκες ζωής τους. Στην Τρίτη Ηλικία η εργασία έχει σταματήσει και οι υποχρεώσεις έχουν δραματικά μειωθεί, απελευθερώνοντας χρόνο και ενέργεια που διοχετεύεται κυρίως στα εγγόνια. Παράλληλα, καθώς το άτομο μεγαλώνει και ειδικά, όταν διανύει την τελευταία φάση της ζωής του, συχνά «μαλακώνει». Δεν μπορεί να καταπιέσει ή να αποφύγει συναισθήματα, όπως πριν, γίνεται συναισθηματικό και ευάλωτο. Άνθρωποι που ως γονείς εφάρμοζαν σκληρή πειθαρχία, τώρα δεν αντέχουν να δυσαρεστήσουν, κλαίνε με την απλή ταραχή του εγγονού τους.

Πέρα από τις παραπάνω, αναπτυξιακές αλλαγές, υπάρχει και ένας άλλος βαθύτερος λόγος για τις βελτιωμένες σχέσεις παππού/γιαγιάς με τα εγγόνια. Συχνότατα οι γονείς επαναλαμβάνουν με τα παιδιά τους πρότυπα σχέσεων που έμαθαν από τις δικές τους οικογένειες, όταν μεγάλωναν. Για παράδειγμα κάποιοι άνθρωποι γίνονται απόμακροι ή επικριτικοί γονείς, όπως ήταν οι γονείς τους προς αυτούς. Τα εγγόνια, όμως, είναι ένα βήμα πιο μακριά. Δεν είναι δικά τους παιδιά αλλά παιδιά των παιδιών τους. Αυτή η γενεαλογική απόσταση με τη νέα γενιά παιδιών δρα πολλές φορές απελευθερωτικά και επιτρέπει στον παππού ή τη γιαγιά να προσεγγίσει τα εγγόνια με τρόπο που δεν μπόρεσε να προσεγγίσει τα δικά του παιδιά. Για πρώτη, ίσως, φορά ο παππούς ειδικά μπορεί να αφεθεί στη γλύκα της σχέσης με ένα παιδί[3], να απολαύσει την αγκαλιά και το παιχνίδι μαζί του, και έτσι να καλύψει ελλείψεις ή να επανορθώσει σφάλματα που έκανε με τα δικά του παιδιά.

Είναι μια πολύτιμη δεύτερη ευκαιρία, ένα δώρο που προσφέρει η ζωή στη τελευταία φάση της...!

---

[1]  Ο κ. ΑΛΕΞΙΟΥ αρθρογραφεί κάθε Πέμπτη και Κυριακή στην εφημερίδα της Καρδίτσας «Πρωινός Τύπος». (Για τυχόν επισημάνσεις, παρατηρήσεις, επικοινωνία  κ.τ.λ: vaalexiou@yahoo.gr)

[2] Ειδικά, εάν πιστέψω και όσα μου εκμυστηρεύονται φίλοι μου που βρίσκονται στην πιάτσα και στη γύρα λόγω επαγγέλματος.

[3] Αυτό είναι το φυσιολογικό και αυτό βλέπω καθημερινά να κάνουν πλείστοι παππούδες. Όχι ανωμαλίες σαν του 89χρονου που προλογικά ανέφερα.

Ένας μεγάλος αγνοούμενος: ο ψυχισμός του ανέργου

Ψύχραιμη ματιά

Επιμέλεια: Βασίλης Αλεξίου, Φιλόλογος [1]

Τα πρόσφατα αποτελέσματα μιας νέας επιστημονικής έρευνα[2] δε νομίζω να ξάφνιασε κανέναν. Έλεγε πως η ανεργία σχετίζεται με 50% υψηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια.  Επιπλέον, η έρευνα δείχνει ότι η ανεργία αυξάνει τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου ακόμη και νέων ανθρώπων με καρδιακή ανεπάρκεια. Μάλιστα η ανεργία αυξάνει την πιθανότητα θανάτου ενός ανθρώπου περισσότερο από το αν έχει ιστορικό διαβήτη ή εγκεφαλικού, γιατί, όπως δήλωσαν οι ερευνητές, είναι πολύπλοκος και πιθανότατα πολυπαραγοντικός ο μηχανισμός που συνδέει την ανεργία με τον κίνδυνο θανάτου από καρδιά.

Ένας μεγάλος αγνοούμενος: ο ψυχισμός του ανέργου

Το φάσμα της ανεργίας κυρίεψε την Ελλάδα. Σύμφωνα μάλιστα με τα νεότερα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛ.ΣΤΑΤ), οι απασχολούμενοι στη χώρα μας είναι 3,7 εκατομμύρια, την ώρα που οι άνεργοι, οι συνταξιούχοι και τα άτομα που δεν αναζητούν εργασία είναι αθροιστικά 4,4 εκατομμύρια (δηλαδή 700.000 περισσότεροι από όσους εργάζονται)!

Πίσω, όμως, από τις στατιστικές και τους ψυχρούς υπολογισμούς, φίλοι μου, υπάρχει ένας μεγάλος αγνοούμενος: ο άνεργος και ο ψυχισμός του. Η έρευνα στον τομέα αυτό είναι εξαιρετικά ελλιπής. Κι όμως! Η γνώση της ψυχολογίας και η διερεύνηση του βιώματος του κοινωνικού αποκλεισμού στις κυρίως θιγόμενες πληθυσμιακές ομάδες (νέοι, γυναίκες, άτομα με ειδικές ανάγκες) θα ήταν ένα κλειδί για την κατά το δυνατόν λιγότερο στενά οικονομιστική εξέταση ενός τόσο σπουδαίου ζητήματος.

Γιατί άνεργος τελικά δεν είναι ένα άτομο που έχει χάσει απλώς τη δουλειά του. Είναι ένα άτομο που έχει χάσει την ταυτότητα του, που δεν ξέρει τι να κάνει με το χρόνο, την οικογένεια του, τη ζωή, τον εαυτό του. Άνεργος δεν είναι κάποιος που ψάχνει απλώς για δουλειά. Είναι κάποιος που ψάχνει για στηρίγματα επιβίωσης. Μαζί με τη δουλειά έχασε πολύ περισσότερα από οικονομικά αγαθά: Έχασε την αυτοεκτίμηση, τον αυτοσεβασμό, την αξιοπρέπειά του[3]!

Στη χώρα μας την τελευταία πενταετία η αγωνία της χαμένης εργασίας- ή της εργασίας που μπορεί να χαθεί όσο σοβεί η κρίση[4]- βιώνεται σε όλες τις βαθμίδες της κοινωνικής κλίμακας. Στην καθεμία από αυτές η απώλεια της εργασίας γίνεται αισθητή σαν μια συντριπτική δοκιμασία που βεβηλώνει την ταυτότητα εκείνου που την υφίσταται. Το αποτέλεσμα είναι η απώλεια της ισορροπίας και η ταπείνωση.

Πράγματι, είναι εκπληκτικό να ανακαλύπτεις πόσο γρήγορα και σε πόσο μεγάλο βαθμό νιώθεις ηττημένος και πόσο αμείλικτη γίνεται η κοινωνία, όταν δε βρίσκεις πια καμία ή σχεδόν καμιά υποστήριξη και αισθάνεσαι ότι έχεις χάσει τα πάντα. Όλα γίνονται αβέβαια, επισφαλή, όλα «κλείνουν» και ταυτόχρονα απομακρύνονται. Πολύ λίγα πράγματα απαγορεύεται να διαπραχθούν σε βάρος κάποιου που δεν έχει πια «οικονομική υπόσταση». Προπαντός δεν πρέπει να περιμένει πια κανένα σεβασμό σε κανένα τομέα.

Και μια κουβέντα ειδικότερα για τους νέους λέω. Αυτό που η κοινωνία τούς αρνείται δεν είναι μόνο μια θέση εργασίας, μα κάτι περισσότερο: είναι μια μοίρα, με τις περιπέτειες και τις συγκινήσεις της, με το βάρος της ελπίδας και του φόβου[5]. Αυτοί οι νέοι ουσιαστικά εμποδίζονται να κατοικήσουν στην ελληνική κοινωνία, αφού το 53% των άνεργων νέων στην Ελλάδα βρίσκεται εκτός εργασίας για περισσότερο από έναν χρόνο και τον ρόλο του υποστηρικτή αναλαμβάνει η οικογένεια, αφού εφτά στους δέκα άνεργους νέους έχουν ανάγκη σημαντικής γονεϊκής βοήθειας για να επιβιώσουν! Για δημιουργία οικογένειας ούτε λόγος…

---

[1]  Ο κ. ΑΛΕΞΙΟΥ αρθρογραφεί κάθε Πέμπτη και Κυριακή στην εφημερίδα της Καρδίτσας «Πρωινός Τύπος». (Για τυχόν επισημάνσεις, παρατηρήσεις, επικοινωνία  κ.τ.λ: vaalexiou@yahoo.gr)

[2] Του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Κοπεγχάγης με επικεφαλής των ερευνητών τον δόκτορα Ράσμους Ρόερθ.

[3] Τσαλίκογλου, Φ. (1999). « Ψυχολογία της καθημερινής ζωής», εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα.

[4] 1.000.000 περίπου είναι οι ελεύθεροι επαγγελματίες και γενικά οι αυτοαπασχολούμενοι που βρίσκονται σε κατάσταση μεροδούλι-  μεροφάι.

[5] Φόρεστερ, Β. (1997), «Η οικονομική φρίκη», μετάφ.: Αγγέλα Βερυκοκάκη, Εκδ. Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα.